پروفسور آرتور آپهام پوپ، ایرانشناس معاصر و مشهور آمریکایی که کتاب مشهور او تحت عنوان بررسی هنر ایران (A Survey of Persian Art) در شش جلد قطور تدوین شده است و شهرت جهانی دارد، راجع به عظمت صنعت معماری و کاشیکاری مسجد شیخ لطف الله چنین نوشته است: مسجدی که در سمت مشرق میدان و در مقابل ساختمان عالی قاپو قراردارد یکی از شاهکارهای بی نظیر معماری است که در سرتاسر آسیا خودنمایی می کند. این مسجد زیبا که همچون جواهری درخشان در تاریخ معماری ایرانیان می درخشد مسجد شیخ لطف الله نام دارد. شاه عباس صفوی این مسجد را به افتخار پدر همسر خود، شیخ لطف الله، که یکی از پیشوایان عالیقدر آن زمان بود بر روی خرابه هایی که از بقایای مسجد قدیمی به جای مانده بود بنا کرد.

interior_of_sheikh_lotf_allah_mosque_dome_by_atarod-d5jkvnf

در ساختمان این مسجد بار دیگر استادی و مهارت هنرمندان ایرانی یک مشکل معماری را حل نموده به بدین معنی که چون مسجد در ضلع شرقی میدان واقع شده است، خواه و ناخواه درب ورودی مسجد به سمت مشرق میدان خواهد بود. اگر بنا بود مسجد را نیز به همین جهت می ساختند، کار جهت یابی از لحاظ قبله مختل می شد. در اینجا با ایجاد یک راهرو که از ابتدای مدخل مسجد به سمت چپ و سپس به سمت راست می چرخد، بر این مشکل فائق آمده اند.

Lotfollah mosque inner entrance

به عبارت دیگر، اگرچه ساختمان مسجد در سمت مشرق است و از نمای خارجی آن چنین بر می آید که دیوار جبهه ی آن در جهت شمال به جنوب است، لکن در همین محراب دیوار بنا شده که بسوی قبله است و وقتی به عظمت این فکر پی می بریم که در بیرون مسجد اثری از کژی و زاویه به چشم نمی خورد. اما به مجرد ورود، ناچاریم بپذیریم که صحن مسجد نسب به نمای خارجی، مقداری پیچش دارد. در صورتی که گنبد کوتاه این مسجد به علت مدور بودن، جهت یا زاویه ی مخالفی را نشان نمی دهد. گنبد مسجد شیخ لطف الله، یکی از زیباترین گنبدهای جهان است. این گنبد از طرفی به خاط عظمت و از طرف دیگر بر اثر تزئیناتی که از زمینه کرمی با نقش و نگارهایی به رنگ آبی تیره تشکیل می شود، نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند.

sheikh lotfollah mosque_3